Michał Spisak
kompozytor
Michał Spisak (1914–1965) – urodzony w Dąbrowie Górniczej polski kompozytor, przedstawiciel neoklasycyzmu, autor utworów orkiestrowych, kameralnych i solowych oraz laureat międzynarodowych konkursów kompozytorskich.
Michał Spisak był polskim kompozytorem, urodzonym 14 września 1914 roku w Dąbrowie Górniczej. To właśnie w rodzinnym mieście pobierał pierwsze lekcje gry na skrzypcach. Choć większość dorosłego życia spędził we Francji, pozostaje ważną postacią dąbrowskiej historii kultury. Jego nazwisko noszą organizowane w mieście konkurs i festiwal muzyczny, a lokalne instytucje przypominają zarówno jego utwory, jak i biografię. S1S2S4
Dzieciństwo i pierwsze kroki muzyczne
Spisak pochodził z Dąbrowy Górniczej i tutaj rozpoczął naukę gry na skrzypcach. Później kształcił się w warszawskiej Szkole Muzycznej im. Mieczysława Karłowicza. W wieku 16 lat wrócił w rodzinne strony, a w 1930 roku rozpoczął studia w konserwatorium w Katowicach, wybierając skrzypce i kompozycję. Źródła podkreślają, że już w okresie studiów był postrzegany jako uzdolniony instrumentalista i obiecujący twórca. S1S4
W latach 1936–1937 korzystał również z prywatnych lekcji kompozycji Kazimierza Sikorskiego w Warszawie. Katowickie konserwatorium ukończył z bardzo dobrym wynikiem, po czym otrzymał stypendium Śląskiego Towarzystwa Muzycznego umożliwiające dalsze studia kompozytorskie w Paryżu. Wyjazd w 1937 roku stał się przełomem w jego drodze zawodowej i początkiem trwałego związku z Francją. S1S4
Studia i działalność we Francji
W Paryżu Michał Spisak uczył się pod kierunkiem Nadii Boulanger, cenionej pedagog, która kształciła wielu kompozytorów. Pobyt we francuskim środowisku muzycznym sprzyjał rozwijaniu jego własnego języka twórczego. Po wybuchu II wojny światowej przeniósł się do Voiron na południu Francji, gdzie nadal intensywnie komponował. Z Francją, zwłaszcza z Paryżem, związana była zasadnicza część jego późniejszego życia i dorobku. S1S2S4
Kompozytor działał także w środowisku polskich muzyków przebywających za granicą. Należał do Stowarzyszenia Młodych Muzyków Polskich w Paryżu, a w 1939 roku został jego przewodniczącym. Po wojnie angażował się w popularyzowanie polskiej muzyki we Francji, organizował koncerty i utrzymywał kontakty ze środowiskiem artystycznym w kraju. W 1947 roku dołączył do Związku Kompozytorów Polskich. S1S4
Twórczość i międzynarodowe sukcesy
Michał Spisak jest zaliczany do czołowych polskich przedstawicieli neoklasycyzmu. Pisał przede wszystkim muzykę instrumentalną: dzieła orkiestrowe, kameralne i solowe. Jego kompozycje ukazywały się nie tylko w Polsce, lecz także we Francji, Wielkiej Brytanii i Austrii. Utwory Spisaka wykonywano również podczas polskich festiwali, w tym Warszawskiej Jesieni. S1S2S4
Największe sukcesy międzynarodowe odnosił w latach pięćdziesiątych. Nagrody w brukselskim konkursie kompozytorskim przyniosły mu między innymi Serenada oraz Concerto giocoso. W 1955 roku zwyciężył ponadto w międzynarodowym konkursie na oficjalny hymn olimpijski. Jego kompozycję wybrano spośród 392 partytur, a następnie wykonano podczas ceremonii otwarcia zimowych igrzysk w Cortina d’Ampezzo oraz igrzysk w Melbourne w 1956 roku. S1S4
W 1964 roku otrzymał nagrodę Związku Kompozytorów Polskich za dorobek twórczy. Zmarł 28 stycznia 1965 roku w Paryżu. Pozostawił katalog obejmujący kilkadziesiąt dzieł, a współczesne inicjatywy koncertowe i edukacyjne służą ponownemu wprowadzaniu jego muzyki do repertuaru. S1S2S4
Powrót twórczości Spisaka do Dąbrowy Górniczej
Pamięć o kompozytorze jest systematycznie obecna w życiu kulturalnym jego rodzinnego miasta. W 2005 roku w Dąbrowie Górniczej zorganizowano festiwal upamiętniający czterdziestą rocznicę jego śmierci. Rok później odbył się pierwszy Ogólnopolski Konkurs Muzyczny im. Michała Spisaka, a od 2007 roku przedsięwzięcie funkcjonowało jako konkurs międzynarodowy. Jego uczestnikami są młodzi instrumentaliści z Polski i innych państw. S1S2S4
W 2021 roku zorganizowano pierwszy Międzynarodowy Festiwal im. Michała Spisaka w Dąbrowie Górniczej. Program połączył koncerty, konkurs wykonawczy, wystawy i działania popularyzatorskie. W organizację zaangażowały się Pałac Kultury Zagłębia, miasto Dąbrowa Górnicza oraz Akademia Muzyczna im. Karola Szymanowskiego w Katowicach. Podczas festiwalu prezentowano zarówno muzykę patrona, jak i wykonawców związanych z konkursem jego imienia. S2
Obecność kompozytora w przestrzeni miasta
Postać Spisaka upamiętniono również w przestrzeni Dąbrowy Górniczej. We wrześniu 2021 roku przy ulicy 3 Maja 22 odsłonięto mural z jego wizerunkiem. Termin uroczystości wybrano na 14 września, czyli rocznicę urodzin kompozytora. Mural był jednym z elementów programu festiwalowego, który miał przybliżać mieszkańcom artystę pochodzącego z ich miasta. S2
Kolejne edycje festiwalu rozwijały ten sposób opowiadania o jego dorobku. W 2022 roku Pałac Kultury Zagłębia prezentował koncerty z kompozycjami Spisaka, wystawę poświęconą jego relacjom z innymi polskimi twórcami, spektakl oparty na jego życiorysie oraz wydarzenie wykorzystujące zachowaną korespondencję. Program łączył wykonania muzyki z edukacją o artyście i jego środowisku. S3
Związek Michała Spisaka z Dąbrową Górniczą nie ogranicza się zatem do miejsca urodzenia. W mieście rozpoczęła się jego edukacja muzyczna, a współcześnie właśnie tutaj jego nazwisko stało się patronem trwałych przedsięwzięć artystycznych. Konkursy, festiwale, koncerty, wystawy i mural tworzą lokalny program przypominania kompozytora oraz udostępniania jego muzyki kolejnym odbiorcom. S1S2S3S4
Czytaj także: Dawid Podsiadło oraz Jacek Łapot.