Anna Cieplak
pisarka
Pisarka urodzona i wykształcona na poziomie szkoły średniej w Dąbrowie Górniczej, autorka powieści osadzonych w mieście i podejmujących temat jego społecznej oraz przemysłowej historii.
Anna Cieplak jest pisarką urodzoną w Dąbrowie Górniczej. W mieście ukończyła V Liceum Ogólnokształcące im. Kanclerza Jana Zamoyskiego, a wcześniej uczestniczyła w zajęciach Młodzieżowego Ośrodka Pracy Twórczej. Jej związek z Dąbrową nie ogranicza się do biografii: miasto, jego dzielnice, społeczność oraz przemysłowa historia stały się ważnymi elementami jej twórczości literackiej. S1S5
Dąbrowskie lata i edukacja
Źródła zgodnie wskazują Dąbrowę Górniczą jako miejsce urodzenia Anny Cieplak. Pisarka ukończyła tutaj V Liceum Ogólnokształcące im. Kanclerza Jana Zamoyskiego, a następnie studiowała pedagogikę na Wydziale Etnologii i Nauk o Edukacji Uniwersytetu Śląskiego. Informacje te pozwalają wyraźnie odróżnić jej relację z miastem od okazjonalnej obecności związanej jedynie z wydarzeniem autorskim. S5
W lutym 2019 roku Cieplak odwiedziła dąbrowski Młodzieżowy Ośrodek Pracy Twórczej jako gościni spotkania prowadzonego przez Pawła Lekszyckiego. Relacja podkreślała, że wcześniej sama uczęszczała tam na zajęcia. Powrót w roli zaproszonej autorki łączył więc jej działalność literacką z miejscem należącym do lokalnego zaplecza edukacji artystycznej. S5
Początki dorobku powieściowego
Do ważnych pozycji we wczesnym dorobku pisarki należą powieści Ma być czysto, Lata powyżej zera oraz Lekki bagaż. Za Ma być czysto autorka otrzymała Nagrodę Conrada i Nagrodę Literacką im. Witolda Gombrowicza. Relacja z dąbrowskiego spotkania wymienia również wcześniejszą książkę Zaufanie. S5
Ma być czysto przedstawia losy nastoletnich bohaterek funkcjonujących w zróżnicowanym środowisku społecznym. Recenzja powieści wskazuje Dąbrowę Górniczą jako miejsce jej akcji i zwraca uwagę na zestawienie uboższego osiedla z zamożniejszymi peryferiami. Miasto nie jest zatem jedynie nazwą pojawiającą się w tle, lecz przestrzenią służącą przedstawieniu różnic społecznych, rodzinnych napięć i presji odczuwanej przez młodych ludzi. S3
„Ciało huty” i przemysłowa historia miasta
Szczególnie rozbudowanym literackim powrotem do Dąbrowy Górniczej jest powieść Ciało huty, wydana w 2023 roku. Jej osią pozostaje Huta Katowice: zakład, który wpłynął na rozwój miasta i rytm życia wielu mieszkańców. Cieplak przedstawiła jego historię poprzez fikcyjne losy kobiet pracujących w różnych okresach, łącząc opowieść o pracy z tematem solidarności i przemian zachodzących na przestrzeni około półwiecza. S1
Autorka zaznaczała, że główny wątek i bohaterki powieści są fikcyjne, natomiast tło, atmosfera i wykorzystane wydarzenia historyczne mają podstawę w rzeczywistości. W książce odwołała się między innymi do budowy zakładu, pierwszego spustu surówki, strajku z 1981 roku, redukcji zatrudnienia, pracowniczych wyjazdów oraz wydarzeń utrwalonych w zakładowej pamięci. Nie określała jednak utworu jako reportażu, lecz jako literacką mozaikę różnych doświadczeń. S1
Dokumentacja i rozmowy z mieszkańcami
Praca nad Ciałem huty obejmowała rozmowy z osobami znającymi zakład, lekturę książek i przeglądanie archiwum Muzeum Miejskiego „Sztygarka”. Pisarka odwiedziła również teren huty i rozmawiała ze współczesnymi pracownicami oraz pracownikami. Interesowały ją nie tylko najgłośniejsze wydarzenia, ale także codzienne doświadczenia, aspiracje i pamięć kobiet związanych z przemysłem. S1
Osobisty punkt wyjścia był dla tej pracy istotny. Cieplak mówiła, że urodziła się dwa kilometry od Huty Katowice, uczestniczyła w święcie hutnika, wyjeżdżała stamtąd na kolonie i obserwowała przemysłową łunę widoczną nad okolicą. Zwracała też uwagę, że w zakładzie pracują obecnie osoby, które zna ze szkoły. Te wspomnienia oraz późniejsza dokumentacja tworzą konkretną, wieloletnią więź autorki z Dąbrową Górniczą. S1
Dąbrowa Górnicza jako temat literacki
W wypowiedziach dotyczących Ciała huty pisarka wymieniała również inne rozpoznawalne elementy lokalnego krajobrazu: Pogorie, osiedla, szkoły i domy kultury. Zakładała, że mieszkańcy regionu mogą odnaleźć w powieści własne doświadczenia, nawet jeśli nigdy nie pracowali w hucie. Dąbrowa Górnicza została dzięki temu pokazana jako przestrzeń szersza niż sam zakład przemysłowy — złożona z miejsc codziennego życia oraz historii wielu pokoleń. S1
Udokumentowany dorobek Anny Cieplak pokazuje trwałość jej związku z rodzinnym miastem. Dąbrowa Górnicza jest miejscem jej urodzenia i szkolnej edukacji, ale też źródłem tematów literackich: od współczesnych doświadczeń młodzieży po pamięć o wielkim zakładzie przemysłowym. Twórczość pisarki zachowuje przy tym perspektywę skoncentrowaną na mieszkańcach, ich pracy, relacjach i sposobach przeżywania zmian społecznych. S1S3S5
Czytaj także: Beata Małecka-Libera oraz Maja Chwalińska.